Petycja rozpatrzona negatywnie w części pozostającej we właściwości KNF. 

Postulaty obejmujące podjęcie przez Komisję Nadzoru Finansowego działań mających na celu uregulowanie oraz wymuszenie wprowadzenia na rynek krajowy kredytów hipotecznych o stałej stopie procentowej na okres co najmniej 10–15 lat.(…) , w tym w szczególności: 1. Przeanalizowanie możliwości wprowadzenia przez KNF rekomendacji lub obowiązku oferowania przez banki hipotecznych produktów o stałej stopie procentowej na minimum 10– 15 lat; 2. Uwzględnienie w polityce nadzorczej KNF aspektu ochrony klienta detalicznego poprzez promowanie stabilnych instrumentów kredytowych; 3. Skupienie działań KNF na realnych ryzykach systemowych, a nie na formalno-proceduralnych zaleceniach, które nie poprawiają bezpieczeństwa klientów, nie podlegają uwzględnieniu.

W wydanej w grudniu 2019 roku przez KNF Rekomendacji S, stanowiącej zbiór zasad dotyczących dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie, jest określony minimalny termin obowiązywania okresowo stałej stopy oprocentowania. W Rekomendacji S za ekspozycję zabezpieczoną hipotecznie oprocentowaną okresowo stałą stopą procentową, uznaje się ekspozycję z oprocentowaniem stałym w okresie co najmniej 5 lat. W ramach rekomendacji szczegółowej 1.11. Rekomendacji S wyraża się oczekiwanie, że bank oferujący kredyty zabezpieczone hipotecznie oprocentowane okresowo stałą stopą procentową, będzie wydłużał minimalny 5-letni okres, dla którego stopa procentowa jest stała. Ponadto Rekomendacja S zwiera szereg zasad dotyczących relacji banków z klientami mających na celu ich ochronę (rekomendacje szczegółowe 25-27 Rekomendacji S). 

W zakresie postulatów przywołać należy inne podejmowane przez Urząd KNF działania jak: kampania informacyjna Ryzyko stopy procentowej zobowiązań kredytowych prowadzona przez Urząd KNF, wpis na Blogu nadzorczym Urzędu KNF pt.: O ryzyku stopy procentowej kredytów hipotecznych w Polsce: lekcje z przeszłości, wydane 27 czerwca  2023 roku Stanowisko UKNF dot. ryzyka przedpłaty w umowach o kredyt hipoteczny z okresowo stałą stopą procentową. 

Podejmowane przez KNF działania, w tym wydane przez KNF rekomendacje obecnie w wystarczającym stopniu uwzględniają kwestie podnoszone w petycji i nie zachodzi potrzeba podejmowania dodatkowych działań po stronie KNF. Ponadto KNF nie posiada inicjatywy ustawodawczej w zakresie wdrożenia regulacji w kwestiach, o których mowa w petycji.

Petycja rozpatrzona negatywnie – Postulaty, dotyczące podjęcia przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) działań legislacyjnych oraz nadzorczych, w zakresie transakcji BLIK, poprzez wprowadzenie: obowiązkowego wyświetlania nazwy odbiorcy, limitów transakcji do nieznanych odbiorców bez dodatkowej autoryzacji, utworzenia „Safe Zones” dla zaufanych instytucji (np. Allegro, OLX, In Post), 15-sekundowej pauzy przy akceptacji kodów dla niezweryfikowanych odbiorców oraz natychmiastowe blokowania transakcji zgłoszonych jako oszustwo, a także dodatkową weryfikacja tożsamości przy wypłatach  w bankomatach powyżej ustalonego limitu  -  w ocenie Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF), podstawy do podjęcia dodatkowych działań nadzorczych w ramach kompetencji KNF. Zakres podejmowanych działań oraz środki nadzorcze możliwe do zastosowania przez KNF określone są w obowiązujących przepisach prawa, tj. w ustawie o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz w przepisach ustaw wymienionych w art. 1 ust. 2 tejże ustawy. 

UKNF podejmuje działania w formie ostrzeżeń, rekomendacji, komunikatów oraz stanowisk w przypadkach zidentyfikowanych nieprawidłowości będących we właściwości Urzędu. Jednocześnie należy wskazać, że UKNF podejmuje działania związane z prewencją przed cyberoszustwami na rynku finansowym, w tym: 

• monitoruje i analizuje problem oszustw z użyciem BLIK,
• współpracuje z innymi organami tj. Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznikiem Finansowym, a także z organizacjami, w tym z CERT Polska, w zakresie ustawy o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej,
• współpracuje z sektorem finansowym i innymi organami w zakresie cyberbezpieczeństwa, 
• prowadzi działania edukacyjne i ostrzegawcze, w tym bezpłatne szkolenia z zakresu edukacji finansowej w ramach CEDUR, skierowane do różnych grup odbiorców (w szczególności do seniorów i młodzieży szkolnej), a także wydaje bezpłatne broszury zawierające treści edukacyjne dotyczące cyberoszustw.

Jednocześnie, z uwagi, że przedmiotem petycji było wprowadzenie zmian w prawie, a Komisja Nadzoru Finansowego nie posiada inicjatywy ustawodawczej, przedmiotową petycję przekazano do Ministra Finansów i Gospodarki. Petycję przekazano równocześnie do Narodowego Baku Polskiego, z uwagi, że postulaty dotyczyły rozwiązań dostarczanych przez schemat płatniczy i system płatności, nad którymi nadzór sprawuje Prezes Narodowego Banku Polskiego.

Petycja rozpatrzona negatywnie. Uwzględniając ustawowe cele organu nadzoru, działania Komisji Nadzoru Finansowego (KNF), w zakresie refinansowania kredytów hipotecznych są zgodne z przywołanymi przepisami prawa. Przedstawione w petycji postulaty (brak podstawy ustawowej dla zakazu refinansowania, przekroczenie kompetencji KNF w zakresie wydawania rekomendacji, naruszenie zasady swobody umów i praw majątkowych oraz negatywne skutki gospodarcze i systemowe) odnoszące się do niedopuszczalnego wkroczenia w materię ustawową poprzez wydanie przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF) Stanowiska z 27 czerwca 2023 r. (Stanowisko) oraz Rekomendacji S nie znajdują swojego uzasadnienia.

KNF sprawuje nadzór nad działalnością banków, oddziałów i przedstawicielstw banków zagranicznych, oddziałów i przedstawicielstw instytucji kredytowych – zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy Prawo bankowe – wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w przepisach ustawy Prawo bankowe i ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Nadzór sprawowany przez KNF jest nadzorem systemowym i ostrożnościowym a jego ustawowym celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników.

Realizacji ustawowo zakreślonych celów nadzoru służą nie tylko przepisy aktów powszechnie obowiązujących, lecz także, tzw. akty prawa miękkiego wydawane przez KNF, w formie rekomendacji, o których mowa w art. 137 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo bankowe, zgodnie z którym KNF jest uprawniona do wydawania rekomendacji dotyczących dobrych praktyk ostrożnego i stabilnego zarządzania bankami - taki charakter ma Rekomendacja S.

- Rekomendacja S nie odnosi się do kwestii umownej zmiany (obniżenia) poziomu oprocentowania stałego w okresie jego obowiązywania, niemniej w świetle postanowień Rekomendacji S w przypadku kredytów hipotecznych o oprocentowaniu okresowo stałym – okres, dla którego oprocentowanie ma stały poziom, powinien wynosić minimum 5 lat.

- UKNF wydał Stanowisko zgodnie z którym, jednym z czynników pozwalających bankom ograniczać ryzyko przedpłaty może być odpowiednie ukształtowanie przez bank oferty kredytu hipotecznego z okresowo stałym oprocentowaniem. W ocenie organu nadzoru, można uznać za dopuszczalne zastosowanie w ramach takiej oferty rozwiązania, zgodnie z którym ustalone w umowie stałe lub okresowo stałe oprocentowanie kredytu zastępowane byłoby (umownie), przed końcem okresu, na który zostało ono ustalone, nowym – niższym oprocentowaniem stałym lub okresowo stałym. Oprocentowanie to powinno być ustalone na nowy okres, biegnący od daty zawarcia aneksu, a przy tym nie krótszy niż okres, na jaki oprocentowanie stałe zostało ustalone w umowie (czyli zgodnie z Rekomendacją S – nie krótszy niż 5 lat), ale nie dłuższy niż pozostały okres kredytowania.

- Biorąc pod uwagę nadal ograniczoną ofertę rynkową kredytów z oprocentowaniem stałym ustalonym na okres dłuższy niż 5 lat, w przypadku refinansowania takich kredytów przez bank, który nie ma ich w swej ofercie, organ nadzoru uznaje za dopuszczalne oferowanie kredytów refinansujących z okresem obowiązywania oprocentowania stałego krótszym niż w przypadku kredytu refinansowanego, o ile oczywiście nie jest on jednocześnie krótszy niż okres minimalny wyznaczony w Rekomendacji S dotyczącej dobrych praktyk w zakresie zarządzania ekspozycjami kredytowymi zabezpieczonymi hipotecznie. 

- Rozwiązania wskazane w Stanowisku jako niedopuszczalne powodowałyby – niezgodnie z powyższymi zasadami – odstąpienie od zasady minimalnego 5-letniego okresu, w którym oprocentowanie przy kredycie hipotecznym o okresowo stałym oprocentowaniu ma stały poziom, i odejście od kierunku wyznaczanego postanowieniami Rekomendacji S.

Stanowisko to nie ingeruje w już zawarte z klientami umowy kredytu hipotecznego, a jedynie kształtuje dobre praktyki jakie powinny stosować banki przygotowując oferty kredytów hipotecznych. UKNF wydając Stanowisko nie zmodyfikował w żaden sposób zawartych pomiędzy bankami a konsumentami umów kredytów hipotecznych, umowy obowiązują w kształcie nadanym im na mocy porozumienia stron. 

W szczególności przywołany w petycji art. 29 ustawy o kredycie hipotecznym oraz o nadzorze nad pośrednikami kredytu hipotecznego i agentami nie zawiera obowiązku posiadania w ofercie bankowej kredytów oprocentowanych zarówno zmienną, jak i stałą lub okresowo stałą stopą procentową, jak również nie zawiera obowiązku posiadania oferty refinansowania kredytu o (okresowo) stałej stopie procentowej kredytem o zmiennej stopie procentowej. To bank jako kredytodawca decyduje o tym jaką ofertę kredytu hipotecznego przygotuje dla konsumentów. Dlatego przedstawione w petycji postulaty odnoszące się do niedozwolonego ingerowania w przepisy ustawowe poprzez wydane Stanowisko należy uznać za bezzasadne.

Z punktu widzenia treści petycji, ocenie proporcjonalności poddać można jedynie stosowanie prawa, mając na względzie, że wydawanie rekomendacji KNF, a tym bardziej Stanowiska, nie ma charakteru stanowienia prawa powszechnie obowiązującego (zauważając również, że przywołane wyżej przepisy ustawy – Prawo bankowe, korzystają z domniemania swojej konstytucyjności), co za tym idzie, działania nadzorcze powiązane z przedmiotowym dla sprawy Stanowiskiem (związane z jego przyjęciem i stosowaniem) są przydatne, konieczne oraz proporcjonalne, uwzględniając określony w ustawie cel nadzoru. 

Działalność banków jest działalnością regulowaną, a banki są szczególnego rodzaju przedsiębiorcami obciążającymi ryzykiem środki finansowe powierzane im przez klientów, podlegają nadzorowi sprawowanemu przez KNF na podstawie ustawy Prawo bankowe i ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Głównym celem tego nadzoru jest zapewnienie bezpieczeństwa środków zgromadzonych przez klientów w bankach, prawidłowego funkcjonowania sektora bankowego oraz stabilności i bezpieczeństwa rynku finansowego, dlatego banki kierując się zasadami ostrożnego i stabilnego zarządzania powinny dążyć do ograniczania ryzyka mogącego występować w ich działalności (również poprzez respektowanie stanowisk nadzorczych). Oferty przygotowywane przez banki, w tym dotyczące kredytów hipotecznych powinny mieć na względzie nie tylko dostarczanie klientom szerokiej gamy produktów, ale przede wszystkim powinny być tak ukształtowane, by nie obciążać nadmiernym ryzykiem środków finansowych zdeponowanych przez klientów w banku. Dlatego niewłaściwym jest postrzeganie stosunków banków z klientami wyłącznie w kategoriach prawa prywatnego.

Kredytobiorcom nie została ograniczona możliwość swobodnego dysponowania swoim zobowiązaniem kredytowym i poszukiwania korzystniejszych warunków finansowania, gdyż mogą oni szukać bardziej korzystnej oferty kredytowej na rynku poprzez refinansowanie kredytu opartego o (okresowo) stałą stopę, kredytem o korzystniejszym oprocentowaniu również opartym o (okresowo) stałą stopę (oprocentowanie to powinno być ustalone na nowy okres, biegnący od daty zawarcia aneksu, a przy tym nie krótszy niż okres, na jaki oprocentowanie [okresowo] stałe zostało ustalone w umowie, ale nie dłuższym niż pozostały okres kredytowania).