Iconostase
Een iconostase is een speciale wand in oosters-orthodoxe kerken. Die wand is versierd met iconen. Iconen zijn de afbeeldingen van Bijbelse figuren, heiligen en andere belangrijke christelijke personen. Zij worden in de oosters-orthodoxe kerken vereerd, maar niet aanbeden. In een oosters-orthodoxe kerk scheidt de iconostase vaak de kerk van de altaarruimte. De altaarruimte is het allerheiligste in de kerk. Alleen de priester, diaken en altaardienaar mogen die ruimte binnen.
In de westerse kerken komt de iconostase niet voor. In veel katholieke kerken en sommige protestantse kerken heeft men wel dit soort afbeeldingen andere plekken in de kerk.
Ontstaan
De iconostase scheidt de altaarruimte af van de rest van de kerk. De altaarruimte mag alleen door geestelijken betreden worden. Het is namelijk de allerheiligste ruimte in de kerk. De iconostase is een zichtbare afscheiding. Vermoedelijk werden er oorspronkelijk dwanghekken gebruikt. Zo werd voorkomen dat het gewone volk de altaarruimte zou betreden.
Het is onduidelijk wanneer de iconostase precies ontstond. Toch weten we wel dat in het Byzantijnse Rijk oorspronkelijk geen iconostases gebruikt werden. Pas in de 11e eeuw wordt voor het eerst verwezen naar de iconostase. Toch is de huidige iconostase pas ontstaan in Moskou. Na de val van het Byzantijnse Rijk claimde de Russische tsaar namelijk dat Rusland de opvolger van dat rijk was. Moskou werd het nieuwe Constantinopel, oftewel het derde Rome.
Indeling
Een iconostase heeft een bepaalde opbouw. De iconen staan dus niet op willekeurige volgorde op de muur. De iconostase heeft vijf rijen. Dat zijn van onder naar boven:
- Rij 1, de onderste rij, toont de moeder Gods, Christus Pantokrator (of het wijdingsfeest van de kerk) en enkele lokale heiligen.
- Rij 2, de belangrijkste rij, toont een deësis. Dat is een uitgebreide voorstelling met drie figuren. Veel voorkomende onderwerpen zijn Maria, Johannes de Doper, de engelen Michaël en Gabriël en de kerkvaders Petrus en Paulus.
- Rij 3 toont gebeurtenissen uit het Nieuwe Testament. Dat zijn scènes van uit het leven van Jezus, maar ook de twaalf feesten van de orthodoxe kerk (Dodekaorton).
- Rij 4 toont de profeten zoals Jezus en Mozes. Zij worden vaak afbeeld met rollen.
- Rij 5 toont de patriarchen of aartsvaders. In het midden hangt meestal een kruis of het Icoon van de oudtestamentische Drievuldigheid.
Deze indeling is geen vaste regel. Zo kunnen rij 2 en 3 omgedraaid worden. Ook kan de specifieke indeling flink verschillen tussen oosters-orthodoxe kerken. Deze beschrijving geeft een algemeen beeld van een typische indeling.
In het midden van de eerste rij bevinden zich de deuren naar de altaarruimte. De zijdeuren zijn vaak versiert met iconen van Johannes Chrysostomus en Basilius de Grote. Zij zijn twee kerkvaders en speelden een rol bij de Byzantijnse liturgie. Men kan er ook voor kiezen om het Paradijs uit te beelden. De deur in het midden toont vaak de vier evangelisten (Marcus, Mattheus, Johannes en Lucas). Boven de deur vindt zich een afbeelding van de Annunciatie, oftewel de boodschap van de engel aan Maria.
.jpg)
