Map va Set

Hozirgacha biz quyidagi murakkab ma’lumotlar strukturalarini o’rgandik:

• Objektlar kalitli to’plamlarni saqlash uchun ishlatiladi.
• Massivlar tartibli to’plamlarni saqlash uchun ishlatiladi.

Ammo bu real hayot uchun yetarli emas. Shuning uchun Map va Set ham mavjud.

Map

Map – bu Object kabi kalitli ma’lumotlar to’plamidir. Lekin asosiy farq shundaki, Map har qanday turdagi kalitlarga ruxsat beradi.

Metodlar va xususiyatlar:

• new Map() – xaritani yaratadi.
• map.set(key, value) – kalit bo’yicha qiymatni saqlaydi.
• map.get(key) – kalit bo’yicha qiymatni qaytaradi, agar key xaritada mavjud bo’lmasa undefined qaytaradi.
• map.has(key) – agar key mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• map.delete(key) – kalit bo’yicha qiymatni o’chiradi.
• map.clear() – xaritadagi hamma narsani o’chiradi.
• map.size – hozirgi elementlar sonini qaytaradi.

Misol uchun:

let map = new Map();

map.set('1', 'str1');   // satr kaliti
map.set(1, 'num1');     // raqamli kalit
map.set(true, 'bool1'); // mantiqiy kalit

// oddiy Objektni eslaysizmi? u kalitlarni satrga aylantiradi
// Map turni saqlaydi, shuning uchun bu ikkalasi har xil:
alert( map.get(1)   ); // 'num1'
alert( map.get('1') ); // 'str1'

alert( map.size ); // 3

Ko’rib turganingizdek, objektlardan farqli o’laroq, kalitlar satrga aylantirilmaydi. Har qanday turdagi kalit mumkin.

Map objektlarni ham kalit sifatida ishlatishi mumkin.

Misol uchun:

let john = { name: "John" };

// har bir foydalanuvchi uchun ularning tashrif sonini saqlaymiz
let visitsCountMap = new Map();

// john - xarita uchun kalit
visitsCountMap.set(john, 123);

alert( visitsCountMap.get(john) ); // 123

Objektlarni kalit sifatida ishlatish Map ning eng muhim va diqqatga sazovor xususiyatlaridan biridir. Bu Object uchun amal qilmaydi. Object da satr kalit yaxshi, lekin biz boshqa Object ni Object da kalit sifatida ishlatib bo’lmaydi.

Sinab ko’raylik:

let john = { name: "John" };
let ben = { name: "Ben" };

let visitsCountObj = {}; // objektdan foydalanishga harakat qilaylik

visitsCountObj[ben] = 234; // ben objektini kalit sifatida ishlatishga harakat qilish
visitsCountObj[john] = 123; // john objektini kalit sifatida ishlatishga harakat qilish, ben objekti almashtiriladi

// Mana nima yozilgan!
alert( visitsCountObj["[object Object]"] ); // 123

visitsCountObj objekt bo’lganligi sababli, u barcha Object kalitlarini, masalan yuqoridagi john va ben ni bir xil "[object Object]" satrga aylantiradi. Bu biz xohlagan narsa emas.

map.set('1', 'str1')
  .set(1, 'num1')
  .set(true, 'bool1');

Map ustida iteratsiya

Map ustida sikl uchun 3 ta metod mavjud:

• map.keys() – kalitlar uchun iterable qaytaradi,
• map.values() – qiymatlar uchun iterable qaytaradi,
• map.entries() – [key, value] yozuvlari uchun iterable qaytaradi, u for..of da standart bo’yicha ishlatiladi.

Misol uchun:

let recipeMap = new Map([
  ['cucumber', 500],
  ['tomatoes', 350],
  ['onion',    50]
]);

// kalitlar ustida iteratsiya (sabzavotlar)
for (let vegetable of recipeMap.keys()) {
  alert(vegetable); // cucumber, tomatoes, onion
}

// qiymatlar ustida iteratsiya (miqdorlar)
for (let amount of recipeMap.values()) {
  alert(amount); // 500, 350, 50
}

// [key, value] yozuvlari ustida iteratsiya
for (let entry of recipeMap) { // recipeMap.entries() bilan bir xil
  alert(entry); // cucumber,500 (va hokazo)
}

Bundan tashqari, Map Array ga o’xshash o’rnatilgan forEach metodiga ega:

// har bir (key, value) juftlik uchun funktsiyani ishga tushiradi
recipeMap.forEach( (value, key, map) => {
  alert(`${key}: ${value}`); // cucumber: 500 va hokazo
});

Object.entries: Objektdan Map

Map yaratilganda, biz uni boshlash uchun kalit/qiymat juftliklari massivini (yoki boshqa iterable) uzatishimiz mumkin:

// [key, value] juftliklari massivi
let map = new Map([
  ['1',  'str1'],
  [1,    'num1'],
  [true, 'bool1']
]);

alert( map.get('1') ); // str1

Agar bizda oddiy objekt bor va undan Map yaratmoqchi bo’lsak, u holda Object.entries(obj) o’rnatilgan metodidan foydalanishimiz mumkin, u objekt uchun aynan shu formatdagi kalit/qiymat juftliklari massivini qaytaradi.

Shunday qilib objektdan xarita yaratishimiz mumkin:

let obj = {
  name: "John",
  age: 30
};

let map = new Map(Object.entries(obj));

alert( map.get('name') ); // John

Bu erda Object.entries kalit/qiymat juftliklari massivini qaytaradi: [ ["name","John"], ["age", 30] ]. Map ga aynan shu kerak.

Object.fromEntries: Map dan objekt

Biz hozirgina Object.entries(obj) yordamida oddiy objektdan Map yaratishni ko’rdik.

Teskarisini bajaradigan Object.fromEntries metodi mavjud: [key, value] juftliklari massivini hisobga olgan holda, u ulardan objekt yaratadi:

let prices = Object.fromEntries([
  ['banana', 1],
  ['orange', 2],
  ['meat', 4]
]);

// endi prices = { banana: 1, orange: 2, meat: 4 }

alert(prices.orange); // 2

Biz Map dan oddiy objekt olish uchun Object.fromEntries dan foydalanishimiz mumkin.

Masalan, biz ma’lumotlarni Map da saqlaymiz, lekin uni oddiy objekt kutadigan uchinchi tomon kodiga uzatishimiz kerak.

Mana:

let map = new Map();
map.set('banana', 1);
map.set('orange', 2);
map.set('meat', 4);

let obj = Object.fromEntries(map.entries()); // oddiy objekt yarating (*)

// bajarildi!
// obj = { banana: 1, orange: 2, meat: 4 }

alert(obj.orange); // 2

map.entries() chaqiruvi kalit/qiymat juftliklari iterableni qaytaradi, aynan Object.fromEntries uchun to’g’ri formatda.

Biz (*) qatorini qisqartira olamiz:

let obj = Object.fromEntries(map); // .entries() ni tashlab qoldiring

Bu bir xil, chunki Object.fromEntries argument sifatida iterable objektni kutadi. Albatta massiv bo’lishi shart emas. Va map uchun standart iteratsiya map.entries() bilan bir xil kalit/qiymat juftliklarini qaytaradi. Shunday qilib biz map bilan bir xil kalit/qiymatlarga ega oddiy objektni olamiz.

Set

Set – bu maxsus turdagi to’plam – “qiymatlar to’plami” (kalitsiz), bu erda har bir qiymat faqat bir marta paydo bo’lishi mumkin.

Uning asosiy metodlari:

• new Set(iterable) – to’plamni yaratadi va agar iterable objekt berilgan bo’lsa (odatda massiv), undan qiymatlarni to’plamga nusxa ko’chiradi.
• set.add(value) – qiymat qo’shadi, to’plamning o’zini qaytaradi.
• set.delete(value) – qiymatni o’chiradi, chaqiruv momentida value mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• set.has(value) – qiymat to’plamda mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• set.clear() – to’plamdan hamma narsani o’chiradi.
• set.size – elementlar soni.

Asosiy xususiyat shundaki, bir xil qiymat bilan set.add(value) ning takrorlangan chaqiruvlari hech narsa qilmaydi. Shuning uchun har bir qiymat Set da faqat bir marta paydo bo’ladi.

Misol uchun, bizga mehmonlar kelyapti va biz barchani eslab qolishni xohlaymiz. Lekin takrorlangan tashriflar dublikatlar olib kelmasligi kerak. Mehmon faqat bir marta “hisoblanishi” kerak.

Set aynan shu ish uchun to’g’ri:

let set = new Set();

let john = { name: "John" };
let pete = { name: "Pete" };
let mary = { name: "Mary" };

// tashriflar, ba'zi foydalanuvchilar bir necha marta kelishadi
set.add(john);
set.add(pete);
set.add(mary);
set.add(john);
set.add(mary);

// set faqat noyob qiymatlarni saqlaydi
alert( set.size ); // 3

for (let user of set) {
  alert(user.name); // John (keyin Pete va Mary)
}

Set ga alternativa foydalanuvchilar massivi bo’lishi mumkin va har bir kiritishda arr.find dan foydalanib dublikatlarni tekshiradigan kod. Lekin ishlash ancha yomonroq bo’ladi, chunki bu metod har bir elementni tekshirib, butun massiv bo’ylab yuradi. Set noyoblikni tekshirish uchun ichki jihatdan ancha yaxshi optimallashtirilgan.

Set ustida iteratsiya

Biz to’plam ustida for..of yoki forEach dan foydalanib sikl qilishimiz mumkin:

let set = new Set(["oranges", "apples", "bananas"]);

for (let value of set) alert(value);

// forEach bilan bir xil:
set.forEach((value, valueAgain, set) => {
  alert(value);
});

Qiziq narsani qayd eting. forEach ga uzatilgan callback funktsiyasi 3 ta argumentga ega: value, keyin bir xil qiymat valueAgain, keyin maqsad objekt. Haqiqatan ham, bir xil qiymat argumentlarda ikki marta paydo bo’ladi.

Bu Map bilan moslashish uchun, bu erda forEach ga uzatilgan callback uchta argumentga ega. Albatta, biroz g’alati ko’rinadi. Lekin Map ni Set bilan oson almashtirish va aksincha yordam berishi mumkin.

Map da iteratorlar uchun bir xil metodlar Set da ham qo’llab-quvvatlanadi:

• set.keys() – qiymatlar uchun iterable objektni qaytaradi,
• set.values() – set.keys() bilan bir xil, Map bilan moslashish uchun,
• set.entries() – [value, value] yozuvlari uchun iterable objektni qaytaradi, Map bilan moslashish uchun mavjud.

Xulosa

Map – kalitli qiymatlar to’plami.

Metodlar va xususiyatlar:

• new Map([iterable]) – xaritani yaratadi, boshlash uchun ixtiyoriy iterable (masalan, massiv) [key,value] juftliklari bilan.
• map.set(key, value) – kalit bo’yicha qiymatni saqlaydi, xaritaning o’zini qaytaradi.
• map.get(key) – kalit bo’yicha qiymatni qaytaradi, agar key xaritada mavjud bo’lmasa undefined.
• map.has(key) – agar key mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• map.delete(key) – kalit bo’yicha qiymatni o’chiradi, chaqiruv momentida key mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• map.clear() – xaritadagi hamma narsani o’chiradi.
• map.size – hozirgi elementlar sonini qaytaradi.

Oddiy Object dan farqlari:

• Har qanday kalitlar, objektlar kalit bo’lishi mumkin.
• Qo’shimcha qulay metodlar, size xususiyati.

Set – noyob qiymatlar to’plami.

Metodlar va xususiyatlar:

• new Set([iterable]) – to’plamni yaratadi, boshlash uchun ixtiyoriy iterable (masalan, massiv) qiymatlar bilan.
• set.add(value) – qiymat qo’shadi (value mavjud bo’lsa hech narsa qilmaydi), to’plamning o’zini qaytaradi.
• set.delete(value) – qiymatni o’chiradi, chaqiruv momentida value mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• set.has(value) – qiymat to’plamda mavjud bo’lsa true, aks holda false qaytaradi.
• set.clear() – to’plamdan hamma narsani o’chiradi.
• set.size – elementlar soni.

Map va Set ustida iteratsiya har doim kiritish tartibida bo’ladi, shuning uchun biz bu to’plamlar tartibsiz deb ayta olmaymiz, lekin elementlarni qayta tartiblay olmaymiz yoki raqami bo’yicha to’g’ridan-to’g’ri element olishimiz mumkin emas.