Sıralı erişim ( Iterable )

Iterable objeleri dizilerin genelleÅŸtirilmiÅŸ halidir. Bu her objenin for..of döngüsünde kullanılmasına olanak verir.

Diziler zaten tekrarlanabilirdir. Fakat sadece diziler deÄŸil, karakter dizileri de tekrarlanabilir.

Sıralı erişim JavaScript çekirdeğince oldukça fazla kullanılır. Varolan operatörler ve metodların birçoğu buna bel bağlar.

Symbol.iterator

Sıralı erişimin matığını en iyi şekilde kendimiz bir tane yaparak anlayabiliriz.

ÖrneÄŸin bir objeniz var, dizi deÄŸil, fakat for..of için uygun duruyor.

ÖrneÄŸin aralik objesi iki sayı arasını tanımlasın.

let aralik = {
  baslangic: 1,
  bitis: 5
};

// for..of 'un
// for(let sayi of aralik) ... sayi=1,2,3,4,5 şeklinde çalışmasını istiyoruz.

aralik’e sıralı eriÅŸim yapabilmek ( for..of ile çalıştırabilmek ) için Symbol.iterator isminde bir metoda sahip olması gerekmektedir. ( özel bir sembol)

• for..of baÅŸladığında, bu metod çağırılır ve eÄŸer bulunamazsa hata verir.
• metod iterator döndürmelidir. ( Sıralı eriÅŸim objesi) bu obje next metoduna sahip olmalıdır.
• for..of bir sonraki deÄŸeri istediÄŸinde next() metodu çağırılacaktır.
• next() metodu sonrasında {done:Boolean, value:any}, done = true dönerse sıralı eriÅŸimin bittiÄŸi anlaşılır. Aksi halde value yeni deÄŸer olacaktır.

AÅŸağıda aralik fonksiyonunun uygulamasını görebilirsiniz:

let aralik = {
  baslangic: 1,
  bitis: 5
};

// for..of çağırıldığında doğrudan aşağıdaki metod çağırılır.
aralik[Symbol.iterator] = function() {

  // 2. geriye sıralı erişim elemanı döndürür:
  return {
    current: this.baslangic,
    last: this.bitis,

    // 3. next() is called on each iteration by the for..of loop
    // for..of her defasında next() metodunu çağırır.
    next() {
      // 4. bu metod geriye şu şekilde obje döndürmeli {done:.., value :...}
      if (this.current <= this.last) {
        return { done: false, value: this.current++ };
      } else {
        return { done: true };
      }
    }
  };
};

// çalışması!
for (let num of aralik) {
  alert(num); // 1, then 2, 3, 4, 5
}

Bu kod için bir tane çok önemli problem mevcuttur:

• aralik fonksiyonunun kendisi next() metoduna sahip deÄŸildir.
• Bunun yerine, diÄŸer bir obje, aralik[Symbol.iterator]() ile yaratılmaktadır ve bu sıralı eriÅŸimi saÄŸlar.

Bundan dolayı sıralı erişim objesi aslında sıralı erişilecek objeden farklıdır.

Teknik olarak aralik içerisine bu metodu yazarak kodu daha sade yapabiliriz.

Aşağıdaki gibi:

let aralik = {
  baslangic: 1,
  bitis: 5,

  [Symbol.iterator]() {
    this.current = this.baslangic;
    return this;
  },

  next() {
    if (this.current <= this.bitis) {
      return { done: false, value: this.current++ };
    } else {
      return { done: true };
    }
  }
};

for (let num of aralik) {
  alert(num); // 1, then 2, 3, 4, 5
}

Åžu anda aralik[Symbol.iterator]() gerçek aralik objesini gönderir: gerekli olan next() metodunu dönderir ve o anki tekrar durumunu this.current ile hatırlar. Bazen bu da iyidir. Bunun kötü tarafı ise iki tane for..of olamamasıdır. Çünkü bu döngüler objelerin üzerinden aynı anda geçerler: tek bir tane obje olduÄŸundan dolayı döngünün durumunu paylaşırlar bu da karışıklığa neden olur.

Karakter dizilerine sıralı erişim

Diziler ve karakter dizileri(string) en fazla kullanılan sıralı erişime sahip tiplerdir.

Karakter için for..of karakterleri üzerinden geçer:

for(let char of "test") {
  alert( char ); // t, sonra e, sonra s, sonra t
}

Vekil çiflerin yerine geçerek de çalışabilir.

let str = '𝒳😂';
for(let char of str) {
    alert(char); // 𝒳, sonra 😂
}

Sıralı erişim elemanlarını dışardan çağırma

Normalde, sıralı eriÅŸim elemanları dışardan kod çağırmaya kapatılmıştır. for..of döngüsü çalışır ve bu da tek bilinmesi gereken olaydır.

Olayı daha derinlemesine anlayabilmek için dışarıdan nasıl sıralı erişim yaratılır buna bakalım.

Karakter dizisini aynı for..of gibi döneceÄŸiz fakat doÄŸrudan çaÄŸrılarla. Bu kod karakter dizisi eriÅŸim elemanını alır ve bunu manuel bir ÅŸekilde yapar:

let str = "Hello";

// for (let char of str) alert(char);
// ile aynı şekilde çalışır

let iterator = str[Symbol.iterator]();

while(true) {
  let result = iterator.next();
  if (result.done) break;
  alert(result.value); //karakterlerin bir bir çıktısını verir.
}

Buna çok nadir ihtiyaç olur. Fakat bu bize for..of’tan daha fazla kontrol yetkisi verir. ÖrneÄŸin bu sıralı eriÅŸim olayını bazen çalıştırıp bazen çalıştırma veya o ara bir ÅŸeyler yaptırma mümkün olmaktadır.

Döngüler ve dizi-benzerleri

İki tane resmi tanım vardır. Birbirlerine çok benzeseler de aslında çok farklıdırlar. Lütfen ikisini de iyi bir şekilde anlayın böylece karmaşıklıktan kurtulabilirsiniz.

• Iterables Symbol.iterator methodunun uygulamasını yapan objelerdir.
• Array-likes index ve length özelliklerine sahip dizi benzeri objelerdir.

DoÄŸal olarak bu özellikler birleÅŸtirilebilir. ÖrneÄŸin, karakterler hem iterable(sıralı döngü elemanı, for..of kullanmaya müsaittir) hemde dizi benzeri ( sayısal indeksleri bulunur ve length özelliÄŸine sahiptirler.)

Fakat her iterable obje dizi benzeri olmayabilir. DiÄŸeri de doÄŸrudur yani her dizi benzeri, iterable olmayabilir.

ÖrneÄŸin, yukarıda bulunan aralık fonksiyonu iterable’dır. Fakat dizi benzeri deÄŸildir. Çünkü indekslenmiÅŸ özellikleri veya length özelliÄŸi bulunmamaktadır.

Aşağıda dizi benzeri olan fakat iterable olmayan obje gösterilmiştir.

let diziBenzeri = { //  indekslere ve uzunluÄŸa sahiptir => dizi-benzeri
  0: "Merhaba",
  1: "Dünya",
  length: 2
};

// Hata Symbol.iterator bulunmamaktadır.
for(let eleman of diziBenzeri) {}

Ortak noktalaraı ikisinin de dizi olmamasıdır. Bunların push veya pop gibi metodları bulunmamaktadır. EÄŸer dizi ile çalışmak istiyorsanız bunlar yetersiz kalırlar.

Array.from

Bunları bir araya getirip dizi yapmaya yarayan Array.from metodudur. Sonrasında dizi metodları çağrılabilir.

Örneğin:

let diziBenzeri = {
  0: "Merhaba",
  1: "Dünya",
  length: 2
};

let arr = Array.from(diziBenzeri); // (*)
alert(arr.pop()); // Dünya (metod çalışmakta)

(*) satırında bulunan Array.from objeyi alır. Objenin sıralı eriÅŸim objesi mi yoksa dizi-benzeri mi olduÄŸunu kontrol eder ve ardından bu deÄŸerleri kopyalayarak yeni dizi yaratır.

Aynısı sıralı erişim objesi için de yapılabilir:

// Aralığın yukarıdaki örnekten alındığını varsayarsanız.
let arr = Array.from(aralik);
alert(arr); // 1,2,3,4,5 (dizinin toString metodu çalışır)

Bunun yanında Array.from metodu opsiyonel olarak “mapping” fonksiyonuna izin verir:

Array.from(obj[, mapFn, thisArg])

mapFn argümanı her elemanın diziye eklenmeden önce uygulanacağı fonksiyondur, ve thisArg bunun için thisi ayarlar.

Örneğin:

// aralik'in yukarıdan alındığı varsayılırsa

// her sayının karesinin alınması.
let arr = Array.from(aralik, num => num * num);

alert(arr); // 1,4,9,16,25

burada Array.from kullanarak karakter karakter dizisi haline getirilmiÅŸtir.

let str = '𝒳😂';

// karakterden karakterler dizisi yapma
let chars = Array.from(str);

alert(chars[0]); // 𝒳
alert(chars[1]); // 😂
alert(chars.length); // 2

str.split’e benzemeksizin, karakter dizisinin tekrar edilebilirliÄŸine göre for..of gibi vekil çiftler ile doÄŸru bir ÅŸekilde çalışır.

Teknik olarak burada da aynısı yapılmaktadır:

let str = '𝒳😂';

let chars = []; // Array.from içinde aynı şeyi yapmaktadır.
for(let char of str) {
  chars.push(char);
}

alert(chars);

…fakat daha kısa.

Hatta vekil-farkında slice yapılabilir.

function slice(str, start, end) {
  return Array.from(str).slice(start, end).join('');
}

let str = '𝒳😂𩷶';

alert( slice(str, 1, 3) ); // 😂𩷶

// Varolan metodlar vekil çiftleri desteklemez.
alert( str.slice(1, 3) ); // çöp

Özet

Objeler for..of ile kullanılırsa sıralı eriÅŸim objesi adını alır.

• Teknik olarak, sıralı eriÅŸim objelerinin Symbol.iterator metodunu uygulamış olması gerekir.
  • obj[Symbol.iterator]'ün sonucunda bu objeye sıralı eriÅŸim objesi denir ve for..of içerisinde tekrarlanabilir.
  • Bir sıralı eriÅŸim objesi next() metoduna kesinlikle sahip olmalıdır. Bu metod { done: Boolean, value:any} döndürmelidir. Burada done:true olur ise bu döngü bitti anlamına gelir. DiÄŸer türlü value bir sonraki deÄŸerdir.
• Symbol.iterator metodu for..of tarafından otomatik olarak çaÄŸrılmaktadır. Elbette doÄŸrudan da çağırılabilir.
• Var olan sıralı eriÅŸilebilir objeler, yani karakterler ve diziler de Symbol.iterator metodunu yapmışlardır.
• Karakter döngüsü vekil ikilileri anlayabilir.

Ä°ndekslenmiÅŸ özelliklere ve length özelliÄŸine sahip objelere dizi-benzeri denir. Böyle objeler baÅŸka özellik ve metodlara da sahip olabilir. Fakat dizilerin sahip olduÄŸu metodlardan yoksundurlar.

EÄŸer ÅŸartnameye bakılacak olursa – Varolan çoÄŸu metodun iterables veya dizi-benzeri ile çalışabileceÄŸi vurgulanmıştır. Gerçek diziler daha soyut kalmaktadır bundan dolayı pek bahsedilmez.

Array.from(obj[, mapFn, thisArg]) metodu iterable veya dizi-benzeri’inden gerçek Array üretirler, sonrasında bunu herhangi bir dizi metoduyla kullanılabilir. mapFn ve thisArg gibi isteÄŸe baÄŸlı metodlar dizinin her bir elemanın istenilen fonksiyona uygular.